Aleksander – „Imię obrońcy ludzi”.

0 Flares Twitter 0 Facebook 0 0 Flares ×

Kilka dni temu, moja przyjaciółka została mamą przeuroczego chłopczyka o imieniu Aleksander. Korzystając z tej okazji, dziś napiszę notkę o tym pięknym i ciekawym imieniu, a także o jego pochodnych.

http://blogiceo.nq.pl/tuwimowo/files/2011/12/Bucefa%C5%82.jpg

Rys etymologiczny:

Imię Aleksander było znane już w starożytności. Jest on dwuczłonowym imieniem pochodzenia greckiego; część pierwsza powstała od czasownika alékso o znaczeniu: „bronie się przed kimś, odpieram czyjś atak ; wspomagam kogoś”. Natomiast druga została zapożyczona od rzeczownika  anér (od andrós) „człowiek; mężczyzna„. A więc imię to oznacza człowieka „broniącego ludzi/mężów ; troszczącego się o ludzi/mężów” albo człowieka „odpierającego ataki ludzi/mężów”. Czyli do wyboru, do koloru. :)

Na ziemiach polskich, Aleksander pojawił się w XII wieku najpierw w formię pełnej Aleksander (1146 rok), później Aleksandr (1427), Aleksender (1428), Oleksander (1439; pod wpływem języków wschodniosłowiańskich), Leksander (1382) oraz Ksender. Aleksander występował również w wielu formach zdrobniałych: Olechno (głównie na Wschodzie), Sander (1313), Olek (1416), Olko (1432), Oleś, rzadko Alik (pod wpływem rosyjskim).
Od imienia Aleksander wywodzą się niektóre polskie nazwiska, m.in. Aleksandrowicz (dawne tzw. patronimicum), Aleksandrowski, Leksandrowski.
W XV wieku imię to stało się popularne, prawdopodobnie pod wpływem tego, że nosił je brat Jagiełły, wielki książę Witold, jako imię chrzestne. Najprawdopodobniej na jego cześć nadane zostało imię Aleksander jednemu z synów króla Kazimierza Jagiellończyka.

Jego żeńską firmą, jak wszyscy wiemy, jest Aleksandra, która pojawiła się u nas nieco później, bo dopiero pod koniec XIV wieku. W 1456 roku, pod wpływem języków wschodniosłowiańskich ewoluowała do formy Oleksandra.
Do znacznej popularyzacji tego imienia powieść H. Sienkiewicza Potop. Imię to nosiła siostra Władysława Jagiełły, żona ks. mazowieckiego Ziemowita. Powstałe na gruncie romańskim spieszczenia Sandra i Sandrina pojawiają się też i u nas i zyskały status samodzielnych imion. Dawne oraz współczesne spieszczenia polskie Aleksandry to: Ola, Oleńka, Ala, Alka, Alusia.

Formy obce:

Aleksander:  Alexander , Alexandros ( starogrecki) , Iskandar ( arabski), Aleksandr (ormiański) , Alesander ( baskijski ) , Aleksander (łacina bublijna) , Alexandros (greka) , Aleksandar , Sasho ( bułgarski) , Alexandre , Alex ( kataloński) Aleksandar , Sandi , Sasa ( chorwacki) , Alexandr , Aleš ( czeski) , Alexander , Alex , Lex , Sander , Xander ( niderlandzkie) , Alexander , Al , Alec , Alex , Lex , Sandy , Xander , Zander (angielski ) , Aleksandro , Aleĉjo ( esperanto ) , Aleksanteri , Ale , Samppa , Santeri , Santtu ( fiński ) , Alexandre , Alex , Sacha ( francuski) , Alexandre ( galicyjski ) , Aleksandre , Sandro ( gruziński ) , Alexander , Alex , Sascha ( niemiecki) , Alexandros ( grecki) , Alexander , Alexandros (formy znane z mitologii greckiej) , Alexander , Sándor , Sanyi ( węgierski) , Iskandar (indonezyjski ) , Eskandar ( irański ) , Alastar ( irlandzki), Alessandro , Sender ( jidysz), Ale Sandro ( włoski ) , Aleksandras ( litewski ) , Aleksandar , Ace , Sasho ( macedoński) , Sikandar ( paszto ) , Alexandre , Alex , Xandinho ( portugalski) , Alexandru Sandu (rumuński) , Aleksandr , Sasha , Szura (rosyjski ) , Alasdair , Alastair , Alistair , Alister , Ally , Sawney ( szkocki) , Aleksandar , Sasa ( serbski ) , Alexander , Aleš ( słowacki) , Alejandro , Ale ( hiszpański) , Alexander , Sander ( szwedzki) , İskender (turecki ) , Ołeksandra , Oleksandr , Olek ( ukraiński ) , Sikandar ( urdu ).
Zdrobnienia:
Olek (polski), Aleks, Aleš Sandi Saša, Saso (słoweński), Skender (albański), Sander (norweski), Sander (duński).

Aleksandra: Alexandra ( starogrecki ) , Alexandra ( czeski) , Alexandra , Sandra ( duński) , Alexandra , Alex , Sandra , Xandra ( holenderski ) , Alexandra , Alex , Alexa , Alexandrea , Aleksandria , Alexandrina , Alexina , Ali , Allie , Ally , Alyx , Lexa , Lexi , Lexie , Lexine , Lexy , Sandie , Sandra , Sandy , Sondra , Zandra (angielski ) , Sandra ( fiński) , Alexandra , Alexandrie , Aleksandrine, Sacha , Sandra , Sandrine ( francuski) , Alexandra , Alexandrine , Sandra , Sascha ( niemiecki) , Alexandra ( grecki) , Alexandra ( mitologia grecka ) , Alexandra , Szandra ( węgierski) , Alastríona ( irlandzki), Alessandra , Alessa , Sandra (włoski), Sandra ( łotewski ) , Sandra ( litewski ) , Alexandra , Sandra ( norweski) , Alexandra , Alexandrina , Sandra (portugalski) , Alexandra , Sanda , Sandra ( rumuński) , Saundra ( szkocki) , Alexandra ( słowacki) , Alejandra , Ale , Alexandra ( hiszpański) , Alexandra , Sandra , Sassa ( szwedzki) , Oleksandra , Lesia ( ukraiński ).
Zdrobnieni:Aleksandrina , Sasha , Shura (rosyjski ) , Ola ( polski) , Sasa ( serbski ) , Aleksandrina ( bułgarski) , Sasa (słoweński) , Sasa ( chorwacki) , Saszka ( macedoński).

Daty imienin oraz święci patroni:

Aleksander imieniny obchodzi: 15 i 30 stycznia, 26 i 27 lutego, 10, 18, 20, 24, 27 i 28  marca, 24 kwietnia, 3, 8, 20 i 29 maja, 4 i 6 czerwca, 9, 10 i 17  lipca, 1, 11 i 26 sierpnia, 2, 13 i 21 września, 1, 9 i 11 listopada, 1 i 12 grudnia.
Natomiast Aleksandra: 20 marca, 21 kwietnia, 18 maja i 2 października.
Ich świętymi patronami Aleksandra są: Aleksander wspomniany ze swoim bratem Rufusem; Aleksander I; Aleksander, męczennik z Lyonu; Aleksander, męczennik z Apamei; Aleksander, biskup Jerozolimy; Aleksander, biskup Aleksandrii; Aleksander, biskup Konstantynopola ; Aleksander z Hales; Aleksander Newski; Aleksander Sauli.
Natomiast Aleksandry: cesarzowa Aleksandra i Aleksandra – pustelnica egipska.

Liczby nadań:

Jeżeli chodzi o liczbę nadań imienia Aleksander, w XX wieku oscylował on na średnim poziomie popularności. W pierwszych dwóch dekadach minionego wieku został nadany 11.426 razy i przez kolejne trzy dekady  zyskiwał na popularności. Swój szczyt nadań osiągnął w latach trzydziestych, wtedy to został nadany 14.852 razy. Później ilość użytkowników zaczęła spadać.
Lata 2002 – 2013 są okresem wzrostu liczby nadań tego imienia. W ciągu 11 lat imię to nie tylko potroiło swoją liczbę nadań, ale i awansowało o 25 miejsc na wielokrotnie wspomnianej liście.

A oto pełna lista danych:

W XX wieku do kwietnia 1994 roku odnotowano 91.062 mężczyzn o tym imieniu: do 1920 roku odnotowano 11.426; w latach 20tych – 13.249; w latach 30tych – 14.852; w latach 40tych – 13.862; 50tych – 13.401; w latach 60tych – 7.499; w 70tych – 8.084; w latach 80tych - 6.381; od 1991 do kwietnia 1994 roku Aleksander miał 2.312 nadań.
W 2002 roku imię Aleksander nadano 1.294 chłopcom (zajął tym samy 39. miejsce na liście najpopularniejszych imion); w roku 2003 – 1.573 (37); w 2004 – 1.761 (35); w 2005 – 1.916 (36); w 2006 - 2.200 (32); w 2007 – 2.428 (32); w 2008 – 3.111(23); w 2009 – 3.494 (22); w 2010 - 4.190 (17); w 2011 - 4.268 (15); w 2012 – 4.349 (13), a w 2013 – 3.931 (14).

Tymczasem jego żeński odpowiednik od 1901 do kwietnia 1994 roku doczekał się 207.939 użytkowniczek.  Od 1901 do 1920 roku imię to nadano 10.542 dziewczynkom; w latach 20tych – 12.236; w latach 30tych – 12.585; w latach 40tych – 12.305; w latach 50tych – 17.458; w latach 60tych – 15.185; w latach 70tych – 35.231; w latach 80tych – 67.135, a od 1991 do kwietnia 1994 roku imię Aleksandra nadano 25.266 razy.
W XXI wieku sytuacja Aleksandry przedstawiała się następująco:
W 2001 roku imię to odnotowano 10 381 (Aleksandra zajmowała wtedy 4 miejsce na liście najpopularniejszych imion); w 2002 – 9.176 (4 ); w 2003 – 8.645 (4); w 2004 – 9.024 (4); w 2005 – 8.688 (4);w 2006 -  8.339 (5);  w 2007 – 7.651 (6); w 2008 – 7.124 (8); w 2009 – 6.835 (8); w 2010 – 7.089 (8); w 2011 – 6.458 (7); w 2012 – 5.898 (8); w 2013 – 5.381 (8).

Jak sami widzicie, sytuacja Aleksandry przedstawia się zupełnie inaczej. W minionym stuleciu zdobyła przeszło dwukrotnie więcej nadań od Aleksandra i właściwe już od pierwszej dekany XX wieku odnotowywano wzrost.
Największe skoki w liczbie nadań odnotowała w latach 70tych i 80tych, wtedy to udało się jej podwoić liczbę nadań z poprzednich dekady.
W 2001 roku Aleksandra była imieniem niezwykle popularnym, zdobyła wtedy przeszło 10 tys. nadań i znajdowała się na 4 pozycji listy najpopularniejszych imion. W późniejszych latach traciła na popularności i zajmowała coraz niższe pozycje na wspomnianej wyżej liście.  choć nadal znajduje się w pierwszej dziesiątce.

Aleksandryn i Aleksandryna

W późniejszych okresach od Aleksandra utworzono imię Aleksandryn.
Aleksandryn „narodził” się pod wpływem łaciny i oznacza „kogoś należącego do Aleksandra”. Jego żeńskim odpowiednikiem jest Aleksandryna.

Odpowiedniki obcojęzyczne: 

łac., ang. Alexandrina, niem. Alexandra, wł. Alessandrina, Sandrina.

Data imienin oraz święci patroni:

Imiona te swoje imieniny obchodzą 2 kwietnia, a za ich świętą patronkę uważa się mniszkę Aleksandryna Letto.

W minionym stuleciu odnotowano tylko Aleksandrynę. Została nadana tylko 5 razy: 2 od 1901 do 1920; 1 w latach 20tych i ostanie dwa nadania zyskała w latach 50tych.

Kolejnym imieniem pochodnym, którym chcę się zając jest Sandra.

Sandra pojawiła się u nas dopiero w XX wieku i zyskała na popularności za sprawą zachodnich seriali.
Imieniny obchodzi w tym samych dniach, co Aleksandra.

Do kwietnia 1994 roku została nadana 16563 razy: w latach 00 – 3 razy; w latwch 20tych – 1; w 40tych – 2; w 50tych – 1; w 60tych – 12; w 70tych – 400; w 80tych – 9.862, od 1991 do 1994  – 6.285.

Jak widzicie, najwięcej razy nadano je w latach 1971 – 1994.

Pozdrawiam :)

4 myśli nt. „Aleksander – „Imię obrońcy ludzi”.

  1. ~Emilia Lind

    Mój brat ma na imię Aleksander i bardzo mi się owo imię podoba. Jednak fińska forma Aleksanteri rządzi. Aleksandra to również ładne imię, choć zdrobnienie Ola jest niesamowicie pospolite. Sandra i Sandryna to fajne formy, choć Sandryna trochę napompowana, podobnie jak Aleksandryna, ale do imienia Aleksandryn to już się nie mogę przyczepić. Ale we wszystkich tych imionach tkwi jakiś urok. Podoba mi się jeszcze imię Aleksja, chociaż jest taka choroba, czy raczej zaburzenie i córki bym tak przenigdy nie nazwała. No ale Aleksja to raczej od Aleksego niż od Aleksandra. Podsumowując moją długą wypowiedź stwierdzam, że wszystkie te imiona niezaleznie od swoich wad i zalet bardzo dobrze mi się kojarzą, no może tylko z Aleksandrynem nie mam żadnych skojarzeń, bo nie znam nikogo o takim imieniu, ani w żadnej książce z tych, które czytałam chyba nikt o takim oryginalnym imieniu nie występuje, ale imię i tak ładne.

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>